دوست داشتن، آن طور که باید

در زندگی همیشه احترام‌گذاشتن از دوست‌داشتن برایم بالاتر بوده و هست. جدای از اینکه با آن‌ها مخالفم یا موافق. ویلیام گلاسر زمانی نوشته بود یک نفر فقط کنترل رفتار خودش را دارد و اینجا آدم‌ها فقط در حال رد و بدل کردن اطلاعات‌اند. اینکه چطور با این اطلاعات می‌توان برخورد کرد انتخاب خودِ آدم‌هاست. می‌گفت ما مدام داریم این حلقه‌ی اختیارات را با انتخاب‌هایمان باز و بسته می‌کنیم. به گمان من دوست‌داشتن و نداشتن هم یکی از همین انتخاب‌هاست.

فکر می‌کنم این شعر پابلو نرودا اوج دوست‌داشتن را به رخ کشیده آنجا که می‌گوید تو را آزاد می‌خواهم:

آن‌قدر دوستت دارم که

هر چه بخواهی همان را بخواهم

اگر بروی شادم، اگر بمانی شادترم

تو را شادتر می‌خواهم

با من

یا بی‌من

بی‌من اما شادتر اگر باشی

کمی، فقط کمی ناشادم!

و این همان عشق است

عشق همین تفاوت است

همین تفاوت که به مویی بند است

و چه بهتر که به موی تو بسته باشد!

خواستن تو تنها یک مرز دارد

آن نخواستن توست

و فقط یک مرز دیگر

که آن آزادی توست

تو را آزاد می‌خواهم…

کالالوچ | اصرار برای زندگی‌کردن

اسمش را گذاشته‌اند درخت زندگی. در ساحلی به اسم کالالوچ در واشنگتن است. اینکه کجای دنیا بیوفتد تصمیم و اختیار خودش نبوده مثل ماها. ولی همه متعجبند چگونه بدونِ خاک، انقدر میل به زندگی و زیستن دارد؟

از دور که نگاه می‌کنی انگار ریشه‌ها یکدیگر را سفت بغل کردند تا تنه را حفظ کنند. تنها یکی از ریشه‌هایش در زمین فرو رفته است. بقیه بیرون از خاک‌اند. هرکسی می‌بیندش می‌گوید تا سال دیگر خسته می‌شود و دست می‌کشد اما همچنان سبز است و استوار.

محمدرضا در کتاب مقدمه‌ای بر سیستم‌های پیچیده از آن برای بحث نظم خودجوش مثال می‌آورد. می‌نویسد تک تک سلول‌های درخت نمی‌دانسته‌اند چه می‌کنند. آن‌ها بر اساس قوانین ساده‌ی خود که تلاش برای جذب آب، مواد غذایی و املاح است، رشد می‌کنند و تارهای کشنده‌ی خود را در امتدادی که مناسب‌تر می‌بینند به پیش می‌برند. سلول قاعدتا تصویری ذهنی از کل درخت ندارد و حتی نمی‌داند که املاح و مواد غذایی را با چه هدفی و برای چه کاری جستجو و جذب می‌کند. اما آنچه ما از بیرون در مواجهه با کل سیستم می‌بینیم، یک نظم شگفت‌انگیز است.

برای چندمین بار است که این کتاب را می‌خوانم، چیدن تکه پازل‌ها کنارهم برایم لذت دارد.

گاهی اوقات فکر می‌کنم شیرینی جهل انقدر پررنگ‌تر از تلخی آن است که کنار گذاشتنش دشوار است. برای همین دوست دارم برای این درخت بگویم همان یک ریشه آنقدر کافی بود و خیال بقیه را راحت کرد و این اعتماد را می‌داد که بهترین کارهایشان هدر نمی‌رود.

تلاشش را دوست دارم ولی برای انقدر زندگی‌کردن حال ندارم. دوست دارم یک گوشه بشینم و نون و ماستم را بخورم؛ آخرش هم بدونِ اینکه کارم به بیمارستان و دکتر بیوفتد، خودم بمیرم و ببینم آن دنیا که انقدر گفته‌اند اِل می‌کنیم بِل می‌کنیم چگونه است.

دروغی‌تر از واقعیت‌های ساختگی

با خودم قول گذاشته بودم در اینجا حرف از رشد بزنم و داد بزنم که آن ساختنی است و باید دست به کار شد؛ نق نزنم. نمی‌گویم هنوز امید ندارم، کلی کار در سرم ریخته و با تمام توان مشغول هر کدامم. ولی توقع دارم هوای من‌های بیست‌وچند ساله را بیشتر داشته باشند و این نیمچه امیدها را خشک نکنند. بهمن فرسی یک زمان گفته بود: آدم‌ها اگر دهان باز نکنند متعلق به زمین هستند و نه هیچ شهری و کشوری.ولی اگر راستش را بخواهید چند وقتی است بد بوی گند ایرانی بودن‌مان همه‌جا را گرفته و دوسش ندارم.مثل این می‌ماند که میل به جوانه‌زدنت زیاد باشد ولی ریشه‌هایت رو به خشکی بروند.برای من هیچ چیزی به اندازه‌ی واقعیت ساختگی، دروغ نیست.

امروز، امتداد دیروز نیست که فردا تکمیلش کند

عادتی دارم، هر شب مهم‌ترین اتفاقات و احساسات روزم را در چند خط خلاصه می‌کنم و تصویر می‌کنم توی یک دفتر. تا قبل از امشب فکر می‌کردم هر روز ادامه‌ی دیروز است و هر فردایی قرار است نسخه‌ی تکمیل‌شده‌ی امروز باشد اما امشب در آن نوشتم:‌مادری دارم که عادت سبز درخت را در تن خود دارد، خواهرم زلال‌تر از آب. پدرم از ته دل می‌خندید و من، ذوق‌زده به کف کوچه‌ی باران‌خورده می‌نگرم. حالا فهمیدم هر روز مال خودش است، نه امتداد دیروز که مسئولیت تکمیل‌کردنش بر دوش فردا باشد. هر روز را باید در همان روز نفس کشید و کمترین وظیفه‌ام به خودم پاسخ این سوال است که امروز تمام آنچه می‌توانستم بودم یا نه.‌‌اگر دیگر بیدار نشوم هم دست کم می‌دانم با طلبکاری این زندگی را طی نکردم؛ مدام حرف حمید عجمی در گوشم زمزمه می‌کند که می‌گفت خدا پشت سختی‌هاست و نه بدبختی‌ها. خیلی از سختی‌ها می‌آیند تا نعمتی باشند برای جور دیگر نگاه‌کردن، برای جور دیگر زیستن. راحت نگذریم. بی‌انصاف نباشیم.‌دفتر هر روز حتی در دل سختی‌هایش، باید نطفه‌ی امید باشد و بس.‌

آدم‌های واقعی

باید رفت دنبال آدم‌های واقعی. آدم‌هایی که زندگی‌های زیسته‌ی خودشان را یاد می‌دهند نه اساتید دانشگاه، سخنران‌های انگیزشی یا مربی‌های زندگی. از آن‌ها فقط می‌توان سخنرانی‌کردن را یاد گرفت. حالا مربی‌های تندخوانی کمتر از عموم مردم کتاب می‌خوانند، مربی‌های انگیزشی فقط وقتی روی سن هستند انگیزه دارند و به خلوت خود که می‌رسند غمی غریب دارند و کشنده. هر چه بلا سرمان می‌آید بخاطر زودباوری‌مان است و بی‌عملی؛ اعتماد به اینکه هر چیزی که پیچیدگی بیشتر داشته باشد مهم‌تر است. یادمان می‌رود که عمل‌کردن با ساده‌ترین قدم‌ها شروع می‌شود. یادمان می‌رود که نباید بین تئوری و عملی فاصله انداخت. وگرنه می‌شود مثل کسی که تا به‌حال عاشق نشده و وقتی از عشق می‌نویسد یا حرف می‌زند، همه‌اش انتزاعی است.

انتزاعی یعنی وقتی که من شکل و تصویر دریا را به خوبی بکشم، تو می‌فهمی و حس می‌کنی دریا را؛ ولی وقتی صرفا برایت بنویسم “دریا” می‌شود انتزاع.

باید رفت دنبال آدم‌هایی که برای زندگی‌کردن، نسخه‌های انتزاعی نمی‌پیچند و زیستن را همان طوری که تجربه‌اش کردند به تصویر می‌کنند.

باید یادگرفت شجاعت را زندگی‌کردن، شرافت را سرمشق قرار دادن، عاشقی را زیستن. همین‌ عمل‌کردن‌هاست که از آدم، انسان می‌سازد.

غیر از این می‌شویم بی‌هویت و دیگر هیچ چیزی مزه نخواهد داد.

دلیل کتاب خواندن‌هایم

به شخصه کتاب‌خواندن را دوست دارم نه برای اینکه ژست روشن‌فکرانه بگیرم یا با هر نویسنده‌ای هم عقیده شوم و سرم را به نشانه‌ی تایید یا تکذیب تکان دهم که کار من نیست. قدم نمی‌رسد و نمی‌خواهمم برسد.

یا اینکه کتاب نمی‌خوانم تا اطرافیانم کیف کنند از حرف‌زدن و بحث‌کردن با یکدیگر، یا اینکه خانواده افتخار کنند. کتاب نمی‌خوانم برای پز دادن. کتاب نمی‌خوانم برای اینکه خواندنش یک تفریح لوکس به شمار می‌رود.

کتاب‌خواندم و حفظ رابطه‌ام با کلمات فقط و فقط یک دلیل داشته، آن هم همین که از سطحی‌بودن بیزارم. دوست دارم به جایی برسم که ذهنم بتواند برای سوالاتش جواب‌های قابل اتکاتری پیدا کند. نوشتن را هم برای این دوست دارم، کمکم می‌کند برای ساختن یک تصویر بزرگ‌تر.

روزی که این کنجکاوی آرام بگیرد خیلی از این اتفاقات نخواهد افتاد.

گشمده‌ها

‌برای اولین روز مدرسه قمقمه‌اش را جا گذاشته بود و یکی آویزانش کرد به درخت تا اگر برگشت بردارد یا دست‌کم اگر از اینجا رد شد یادش بیافتد که گمشده‌ای دارد.

کاش گمشده‌های ما راهم کسی سخاوتمندانه به درختی می‌آویخت تا انقدر سرگردان از صبح تا شب دنبال چیزهای اشتباه برای حل‌کردن مشکلات نبودیم.‌
مثل‌
بیدارشدن‌
صداقت‌
زلال‌بودن‌
خلاقیت‌
محبت‌
دوست‌داشتن‌های بی‌دلیل‌

مثل‌
خودمان‌

که راحت گمش می‌کنیم و خیلی راحت از آن برای چیزهای بی‌ارزش مایه می‌گذاریم‌

بعضی از آدم‌ها و نمادهای بزرگ، مثل همین درختند‌
یادمان می‌اندازند که چیزی را گم کردیم‌
یا حداقل یادمان می‌اندازند که تجربه‌های ناب‌زیستن دیگری هم هست که تا به‌حال نچشیدیم‌

آرام می‌گیریم یا اگر شوری هم بیافتد شور زندگی‌کردن به معنای واقعی است.

مثل‌
نویسنده‌های بزرگ‌
شاعرانی که حرف برای گفتن دارند‌
کتاب‌ها‌
آدم‌هایی که آن‌ها را از قبیله آدم حسابی می‌شناسیم‌

باید رابطه را با کسانی که گشمده‌ها را به یاد می‌آورند حفظ کرد، خیلی از آن‌ها یاد بود نمی‌خواهند و به قول آقا معلم یاد هست می‌خواهند

حداقل این آدم‌ها را گم نکنیم

می‌دانم خیلی از گمشده‌ها هم هیچوقت پیدا نمی‌شوند
جایشان زخمی می‌نشیند که خیلی وقت‌ها آدمیزاد دلش نمی‌آید حتی مرهمی رویش بگذارد.‌

ساعت‌های خط کشی‌شده

قبل‌ترها که هنوز موفقیت بیشتر از رشد برایم ارزش داشت، فکر می‌کردم آدم‌های موفق روی ساعت‌هایشان چنان خط کشی و نظم دقیقی دارند که آن نظم باعث موفقیت آن‌ها شده. بعدترها فهمیدم چیزی بیشتر از نظمِ منعطف است که آن‌ها را بزرگ‌تر می‌کند و آن‌هم تعهد است. تعهد یعنی لابه‌لای زندگی‌ روزمره، حواسمان باشد چه می‌خواستیم و آپدیت کنیم این خواسته‌ها را. انقدر غرق نشویم تا خواسته‌های تزریق‌شده و مد شده بشود خواسته‌های خودمان؛ که اگر شد خودکشی است و تعهد به نفهمی. زندگی فقط نفس کشیدن نیست. زندگی همان تلاش برای خواسته‌های خود خواسته است تا حتی اگر تهش نشد آنچه که می‌خواستیم لااقل حسرتی نباشد و آنقدر آرامش باشد که مثل بیژن الهی بگوییم:

من چاهی را تعلیم کرده‌ام
که به آبی نمی‌رسد
ولی چه تاریکی ِ زیبایی
از آن سو تاریکی ِ زیر خاک
چاهی زده‌ست که به چهره‌ی من می‌رسد
من آبم ، آب
و سیه‌چردگان معذب
پیش از نماز مرا می‌جویند
نگاهی به آسمان ، مجهزم می‌سازد که سکوت کنم
و از میان حنجره‌های گسیخته
سلاحی به رنگ آب بجویم
آن لحظه که آب
به رنگ خود پرخاش می‌کند ، من آنم
آن لحظه‌ام
و رنگ آب ، هرچه بیشتر در آب غرق شود
زنده تر می‌شود ، آبی‌تر

پی‌نوشت: شد ۱۴ شهریور که من نرسیدم یک پست ساده بنویسم تا این وبلاگ جانی دوباره بگیرد. آن‌قدر خودم را پرت کردم لابه‌لای چیزهای مختلف که به یک کار ساده مثل آپدیت‌کردن این‌جا هم نمی‌رسم. از این به بعد اسمم را می‌خواهم عوض کنم و به جای سحرشاکر بگذارم سحر نادم. سعی می‌کنم هر چند کوتاه و کم بنویسم تا چراغ این خانه خاموش نماند. شاید هم سطحی‌تر…

تولدهای سبز و زندگی‌های قراردادی

یکی از نزدیک‌ترین دوستانم تعریف می‌کرد که تا به حال کسی برایش تولد نگرفته است. فقط یک‌بار بچه که بود مادرش تلفنی به حسن زنگ می‌زند که امروز تولد داریم و سر راه آمدنی یک کیک بخر و بیار. حسن هم با یک جعبه کیک یزدی می‌رسد خانه و همان شمعی را که برای روشن‌کردن تاریکی استفاده می‌کنیم را می‌گذارد وسط جعبه و این می‌شود تنها تولدش.

به خود تولد باوری ندارم، نه اینکه ژست روشن‌فکرانه بگیرم، بیشتر فکر می‌کنم تصمیم تولد با کسی دیگر است و به قول معروف ما وسیله‌ایم. این نقاله می‌چرخد و ماهم می‌افتیم در یک خانواده. بدونِ اینکه پای قراردادی را امضا کرده باشیم وارد معامله‌ی زندگی می‌شویم. اما جالب است که برای کنار هم بودن دوتا آدمیزاد کلی قرارداد، امضا، مهریه و من بمیرم تو بمیری لازم است تا به دیگران بفهمانند که یکدیگر را دوست دارند و این دوست‌داشتن ارزش یک عمر زندگی‌کردن کنار هم را دارد. کم نیست از این زندگی‌های قراردادی. گاهی هم قراردادهای زورکی که آن دوست‌داشتنِ وجود خارجی ندارد، همه‌اش خلاصه می‌شود در همان قرارداد که آن‌ها را کنار هم نگه می‌دارد.

حالا هم این دوستِ ما، شب‌تولدش فهمید که تازه بابا شده و تولدی دیگر در راه است. خانمش هم یک جشن تولدی برایش گرفت تا همه‌ی آن جشن‌های گرفته نشده را بشورد ببرد. تولد بهانه‌ای برای دور هم جمع‌شدن است. اگر جمعی جمع نشود، تولد معنا ندارد.

فکر می‌کنم زندگی هر چه که باشد، چه خوب چه بد، بهتر از نیستی است. آدمیزاد فکر می‌کند اگر به عنوان آدم روی زمین پا نمی‌گذاشت، شاید فرشته‎ای، حیوانی یا گیاهی می‎شد. ولی کسی به نیستی فکر نمی‌کند. این احتمال را نمی‌دهد که نیستی هم یکی از گزینه‌ها بود. اینکه هیچ نمی‌شد. ما مزه‌ی زندگی‌کردن را چشیدیم، چه خوب چه بد. برای همین پوچی را نمی‌توان درک کرد، این که در این جهان نباشی حتی در تخیل هم نمی‌توان تجربه کرد.

به گمان من آدم‌ها بچه‌دار که می‌شوند به گونه‌ای این پیام را می‌رسانند که زندگی‌ای که من کردم، با تمام بالا و پایین‌هایش، ارزش دوباره زندگی‌کردن را دارد. این طور بچه‌دار شدن به همه‌ی سختی‌ها می‌ارزد. وجودِ این‌جور تولدهاست که زندگی را سبز می‌کند.

فشار ذهنی

این روزها شلوغم، تازه تنبلی خودم را هم اضافه کنیم.

نرسیدن به علاقه، خودش یک فشار ذهنی عجیبی دارد. از این که وبلاگ را آپدیت نمی‌کنم، ناراحتم. حتی نیمچه ایده‌ها هم نطفه نمی‌بنند تا پستی شوند در خور وبلاگ و چقدر بد!

همیشه آدم فکر می‌کند اگر جلوتر برود، اگر تا اینجا را تحمل کند، اگر و اگر و اگر… ساده‌تر خواهد شد اما راستش را بخواهید هر چی جلوتر می‌روی آسان نمی‌شود مگر اینکه آدم در جای قبلی خودش مانده باشد.

در یک کار که به تسلط نسبی می‌رسی، دغدغه‌ات رشد پیدا می‌کند و سراغ سروکله‌زدن با دغدغه‌ای در level دیگر می‌گردی. مثل همین وبلاگ. نه اینکه به تسلط رسیده باشم و خودشیفتگی را در بوق کنم، نه؛ حرفم این است که اگر چند سال پیش و اوایل وبلاگ‌نویسی‌ام بود، هر چه به ذهنم می‌رسید، تصویر می‌کردم روی کاغذ. به هم می‌چسباندم و پست می‌کردم.

اما حالا دلم نمی‌آید و این نیامدنِ دل، همان ریگی است که در کفش زندگی گیر می‌کند و اینگونه، همیشه یک‌جای زندگی می‌لنگد.